Owady
Z Wikipedii
| Owady | |
 Przedstawiciel owadów uskrzydlonych: złotook drapieżny |
|
| Systematyka | |
| Domena | eukarioty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Podkrólestwo | tkankowce |
| Nadtyp | pierwouste |
| Typ | stawonogi |
| Podtyp | sześcionogi |
| Gromada | owady |
| Nazwa systematyczna | |
| Insecta | |
| Linnaeus , oświetlenie dyskotekowe 1758 | |
 Systematyka w Wikispecies |
|
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|
Owady (Insecta, szkoły policealne insecto, meble przestarzale: insekty) – gromada stawonogów . Najliczniejsza grupa zwierząt . Szacunkowa liczba gatunków owadów wynosi około 1 miliona. Są to zwierzęta wszystkich środowisk lądowych, felgi wtórnie przystosowały się też do środowiska wodnego. Były pierwszymi zwierzętami, szkoły policealne które posiadły umiejętność aktywnego lotu. Rozmiary ciała owadów wahają się od 0, szczawnica25 mm do ponad 350 mm. W Polsce do najliczniej reprezentowanych rzędów owadów należą: motyle , szczawnica chrząszcze , działki w szczawnicy błonkówki i muchówki . Owady mają olbrzymie znaczenie dla ekosystemów , kosmetyka laserowa są wśród nich też szkodniki (z ludzkiego punktu widzenia), jaworki organizmy pasożytnicze i komensale . Dużą grupę stanowią owady przenoszące choroby pasożytnicze, studium policealne bakteryjne i wirusowe. Nauka zajmująca się owadami to entomologia .
Spis treści |
[ edytuj ] Filogeneza
Ze względu na małą ilość dowodów kopalnych (głównie skamieniałości utrwalonych w mulistych osadach), sypialnie nie można jednoznacznie określić jak przebiegała ewolucja owadów. Pierwotne owady zamieszkiwały lasy węglowe , aparaty cyfrowe pokrywające Ziemię ponad 300 mln lat temu. Na podstawie analizy wczesnych skamieniałości stwierdzono, podsłuchy że niektóre owady jak np. Meganeura czy karaczan nie różniły się znacząco pod względem anatomii ciała od współcześnie żyjących gatunków. Jednakże większość pierwotnych insektów znacznie wyewoluowała bądź wyginęła.
|
Okres istnienia
Owady
← mln lat temu |
||||||||||||
| stoły160, opony255);"> | ||||||||||||
| ← 4, pozycjonowanie6 mld |
suknie ślubne200, fotele z mazażem50);text-align:center"> Kambr
542 |
monitoring160, szczawnica50);text-align:center"> Ordowik
488 |
szczawnica128, aparaty cyfrowe50);text-align:center"> Sylur
444 |
szczawnica150, mieszkania w szczawnicy50);text-align:center"> Dewon
416 |
359 | 299 | 251 |
europa265, Szczawnica nieruchomości50);text-align:center"> Jura
200 |
145 | 65 |
opony zimowe170, Zakopane apartamenty255);text-align:center"> NG
23 |
2 |
[ edytuj ] Morfologia funkcjonalna
Ciało wszystkich owadów podzielić można na trzy odcinki:
- głowę (caput) , reksa
- tułów (thorax), ewery
- odwłok (abdomen).
| Schemat budowy anatomicznej owada | |
|---|---|
 |
|
| A - głowa, rabaeberek B - tułów, aktualności C - odwłok 1. czułek 2. ocelli dolne 3. ocelli górne (trzecie oko) 4. oko złożone (z fasetek) 5. zwój nadgardzielowy (mózg) 6. segment początkowy 7. arteria główna 8. układ kapilar oddechowych z tchawkami 9. segment środkowy 10. segment końcowy 11. skrzydło przednie (lub pokrywa skrzydłowa) 12. skrzydło tylne 13. jelito 14. serce 15. jajnik |
16. jelito tylne 17. odcinek odbytowy 18. pochwa 19. łańcuszek nerwowy 20. cewki Malpighiego 21. poduszka 22. pazurki 23. stopa 24. goleń 25. udo 26. krętarz 27. wole 28. zwój nerwowy tułowiowy 29. biodro 30. gruczoł ślinowy 31. zwój okołogardzielowy 32. aparat gębowy |
Zobacz też schemat zewnętrznej budowy mrówki
[ edytuj ] Głowa
Zobacz więcej w osobnym artykule: Głowa owada .składa się z dwóch części:
- mózgowej, pufka która podobnie jak u zwierząt wyższych np. kręgowców osłania mózg i odchodzące od niego nerwy.
- twarzowej, monolog w kinie gdzie mieszczą się narządy gębowe.
[ edytuj ] Pokarm owadów
- nektar i pyłek kwiatów
- soki roślinne
- krew
- rośliny
- inne owady
- mieszany pokarm
[ edytuj ] Tułów
Tułów (thorax) to drugi (od przodu) odcinek ciała, składający się z trzech - mniej lub bardziej zlanych ze sobą - segmentów. Składa się z przedtułowia, śródtułowia i zatułowia. Na każdym segmencie występuje para odnóży , a na śródtułowiu i zatułowiu obecna jest także para skrzydeł (owady uskrzydlone).
[ edytuj ] Odnóża
- Typy odnóży:
- kroczne
- muchy
- pszczoły
- osy
- mrówki
- większość chrząszczy
- grzebne
- turkuć podjadek
- pływne
- pływak żółtobrzeżek
- pluskolec pospolity
- skoczne
- prostoskrzydłe
- pchły
- niektóre gatunki chrząszczy
- bieżne
- pewne gatunki chrząszczy
- karaczany
- chwytne
- ważki
- kroczne
[ edytuj ] Odwłok
Odwłok u owadów składa się w rozwoju embrionalnym zazwyczaj z 11 segmentów, których liczba w późniejszych stadiach ulega redukcji do liczb charakterystycznych dla pewnych rzędów.
[ edytuj ] Układ oddechowy
Układ oddechowy owadów zbudowany jest z systemu rozgałęzionych rurek zwanych tchawkami . Powietrze dostaje się do systemu tchawek przez przetchlinki - niewielkie otwory w powierzchni ciała. Liczba i położenie przetchlinek są różne u różnych gatunków. Maksymalna liczba przetchlinek wynosi 20 (8 par przetchlinek tułowiowych i 2 pary odwłokowych). Następnie powietrze wędruje systemem rozgałęziających się tchawek, które sięgają do wszystkich okolic ciała zwierzęcia. Tchawki mają chitynową osłonkę, zapewniającą odpowiednią elastyczność ścianek. Tlen dostarczany jest wprost do komórek. Wymiana powietrza z tchawek odbywa się przez dyfuzję gazów oraz dzięki skurczom mięśni tułowia i odwłoka. Wewnątrz ciała tchawki kończą się ślepo, mikroskopijnej wielkości delikatnymi, wypełnionymi płynem tracheolami. Wymiana gazowa zachodzi na drodze dyfuzji pomiędzy płynem wypełniającym tracheole, a komórkami ciała. Larwy owadów żyjące w wodzie oddychają skrzelotchawkami . Są to cienkościenne blaszki na odwłoku prowadzące do właściwych tchawek. U owadów występuje więc bezpośrednie dostarczenie tlenu do każdej komórki ciała z pominięciem układu krążenia. Zapewnia to wysoką wydajność wymiany gazowej, niezbędną do lotu.
[ edytuj ] Rozwój owadów
Rozwój owadów od jaja do postaci dorosłej (imago) obejmuje serię złożonych przemian ( cykl życiowy ), obejmujących także przeobrażenie czyli metamorfozę. Wyróżnia się dwa typy przeobrażenia: zupełne i niezupełne.
Przeobrażenie niezupełne - w cyklu życiowym występują trzy stadia rozwojowe. Pośrednim stadium rozwojowym jest tylko larwa (zazwyczaj kilka różnych stadiów larwalnych, różniących się wielkością), przypominająca morfologicznie postać dorosłą.
Zobacz więcej w osobnym artykule: Przeobrażenie niezupełne owadów .Typowy przebieg metamorfozy zupełnej obserwuje się u motyli, chrząszczy, chruścików, muchówek i błonkówek. Składają się na nią cztery stadia rozwojowe: jajo , larwa , poczwarka i osobnik dorosły. Stadia pośrednie nie są w tym wypadku podobne do owada dorosłego.
Zobacz więcej w osobnym artykule: Przeobrażenie zupełne owadów .[ edytuj ] Zróżnicowanie ekologiczne
Owady są bardzo zróżnicowaną ekologicznie grupą, zasiedlają najróżniejsze środowiska i siedliska . Ze względu na środowisko wyróżnia się kilka grup ekologicznych, np. owady wodne , owady lądowe, koprofaunę , nekrofaunę , gatunki ksylofagiczne , saprobiontyczne itd.
[ edytuj ] Znaczenie owadów w przyrodzie
Owady spotyka się na lądzie w wodzie , powietrzu , pod ziemią , na organizmach roślinnych i zwierzęcych , w ich odchodach i na zwłokach , w strefach zimnych, gorących i umiarkowanych. Tak niezwykłe rozprzestrzenienie się owadów w połączeniu z ich ogromną rozrodczością i tym samym liczebnością, odgrywa w życiu człowieka i jego gospodarce olbrzymią rolę pozytywną, ale i często negatywną. Owady bowiem zapylają większość roślin użytkowych, oczyszczają ziemię z martwych, butwiejących resztek organicznych, poprawiają strukturę gleby , produkują pewne surowce jak np. miód i wosk , ale i niszczą lasy i uprawy polowe oraz ogrodowe , uszkadzają i niszczą zapasy pożywienia, są roznosicielami rozmaitych, groźnych chorób jak np. zarodźców malarii .
Olbrzymie znaczenie owadów w przyrodzie wynika z kilku właściwych im cech. Z cech tych wymienić należy zdolność do lotu , znaczną plastyczność, dzięki której przystosowały się do różnych środowisk oraz warunków życia oraz ich stosunkowo małe wymiary, dzięki którym mogą się wciskać w najdrobniejsze nawet zakamarki i szczeliny. Bardzo ważną cechą owadów jest ich duża rozrodczość, połączona w niektórych przypadkach ze zdolnością do masowego, gwałtownego rozmnażania tzw. gradacji . Przykładem mogą być drobne cykady - piewiki , u których z jednej pary w ciągu sześciu pokoleń, w jednym roku powstać może 500 milionów osobników. W Afryce obserwowano w 1936 roku przelot szarańczy wędrownej trwającej trzy dni, chmarą o szerokości 5 km i grubości 15 m. Nietrudno wyobrazić sobie szkody jakie taka inwazja żarłocznych owadów wyrządzić musiała na polach uprawnych.
Owady w zdecydowanej większości żywią się pokarmem roślinnym i jedne zjadają liście , inne igły drzew iglastych, jeszcze inne pączki , młode pędy , korę lub też owoce , a jeszcze inne jak kołatki zjadają martwe drewno . Wiele gatunków owadów jest pasożytami odżywiającymi się kosztem swoich żywicieli okresowo lub stale, pasożytami zewnętrznymi lub wewnętrznymi.
[ edytuj ] Podział systematyczny
Do podgromady owadów bezskrzydłych zalicza się tradycyjnie również trzy prymitywne grupy: skoczogonki , pierwogonki oraz widłogonki . Współcześnie coraz częściej entomologowie zgadzają się jednak, że grupom tym należy się status gromady ; w związku z powyższym w Wikipedii zostaną omówione jako oddzielne gromady, a nie rzędy gromady owadów.
Podgromada: owady bezskrzydłe (Apterygota)
- Rząd: przerzutki (Microcoryphia)
- Rząd: rybiki (Zygentoma)
Przerzutki i rybiki są czasem klasyfikowane razem, jako szczeciogonki [1]
Podgromada: uskrzydlone (Pterygota)
- Rząd: błonkoskrzydłe (Hymenoptera)
- Rząd: chruściki (Trichoptera)
- Rząd: chrząszcze (Coleoptera)
- Rząd: gladiatory (Mantophasmatodea)
- Rząd: glebiki (syn, zoraptery) (Zoraptera)
- Rząd: jętki (Ephemeroptera)
- Rząd: karaczany (Blattodea)
- Rząd: modliszki (Mantodea)
- Rząd: motyle (Lepidoptera)
- Rząd: muchówki (Diptera)
- Rząd: nogoprządki (Embioptera)
- Rząd: pchły (Siphonaptera)
- Rząd: Phthiraptera obejmujący wszy i wszoły
- Rząd: pluskwiaki (Hemiptera)
- Rząd: † Protodonta
- Rząd: prostoskrzydłe (Orthoptera)
- Rząd: psotniki (syn. gryzki) (Psocoptera)
- Rząd: sieciarki syn. siatkoskrzydłe (Neuroptera, syn. Planipennia)
- Rząd: skorki (Dermaptera)
- Rząd: straszyki (Phasmida)
- Rząd: termity (Isoptera)
- Rząd: wachlarzoskrzydłe (Strepsiptera)
- Rząd: ważki (Odonata)
- Rząd: wciornastki (syn. przylżeńce) (Thysanoptera)
- Rząd: widelnice (Plecoptera)
- Rząd: wielbłądki (Raphidioptera)
- Rząd: wielkoskrzydłe (Megaloptera)
- Rząd: wojsiłki (Mecoptera)
Przypisy
- ↑ Szczeciogonki (Thysanura Leach, 1815) to synonim rybików (Zygentoma Börner, 1904)
[ edytuj ] Zobacz też
[ edytuj ] Linki zewnętrzne
| Znaleziono 80 egzotycznych zwierząt |
|
Policjanci i celnicy zatrzymali podczas kontroli kilku łódzkich sklepów zoologicznych 80 egzotycznych zwierząt, które mogły nielegalnie trafić do Polski.
|
| Wyłudzali polskie prawa jazdy |
|
Funkcjonariusze Pomorskiego Oddziału Straży Granicznej trafili na trop oszustów, którzy wyłudzali polskie prawa jazdy na podstawie fałszywych dokumentów ukraińskich.
|
| Znani piłkarze świadkami ws. otrucia Juszczenki |
|
Ukraińska prokuratura ma nowych świadków w sprawie o próbę otrucia w 2004 r. ówczesnego kandydata na prezydenta i obecnego szefa państwa Wiktora Juszczenki - podała gazeta "Kommiersant-Ukraina".
|
| Proces 17-latka za spowodowanie wypadku |
|
Proces 17-letniego Mariusza B., który jadąc samochodem ojca bez prawa jazdy uderzył w czworo młodych ludzi, ruszył w środę Przed Sądem Rejonowym w Brzozowie (Podkarpackie) .
|
| (O)Sąd |
|
Bez wątpienia proces przeciwko autorom stanu wojennego na czele z gen. Wojciechem Jaruzelskim jest ważnym aktem w dziejach III Rzeczypospolitej. Wykracza poza ramy normalnego procesu karnego, o co tak bardzo zabiegają zwłaszcza oskarżeni. Dla mnie stanowi kontynuację dramatycznych zmagań pomiędzy epigonami PRL-u a Solidarnością.
|